ایران برای کاستن از تعهداتش تحت پیمان هسته‌ای تصمیم گرفت

نویسنده: دکتر آصف شجاع

مترجم: محمود عالم ملک

ایران اعلام نموده است که این کشور تعهد خود را تحت پیمان هسته‌ای که آنکشور با قدرت‌های جهانی در ماه ژوئیه سال 2015 توافق نموده بود بیشتر پس می‌گیرد. علّتِ ایران در پشت این اقدام این بود از هنگامی که اتّحادیۀ اروپایی نتوانسته بود پایبند تعهدات‌شان بماند، ایران همچنین مجبور به‌انجام این کار نگردید. از هنگامِ پسگیری یکجانبه از پیمان هسته‌ای توسط ایالات متحده، ایران با اتّحادیۀ اروپایی برای نگهداری پیمان با یک تفاهم مابین آنها که اتّحادیۀ اروپایی تامین خواهد کرد که تعهدات اقتصادی که با ایران تحت پیمانِ هسته‌ای بسته شده بود در واقع به‌آن خواهد رسید تا اینکه ایران بتواند تعهدات خود را در جهت برقراری محدودیت‌ها به‌برنامۀ هسته‌ای آنکشور ادامه بدهد با سختی کار کرده بود.

علی اکبر صالحی مدیر آژانس انرژی هسته‌ای ایران بیشتر منطقِ ایران را در پشت تصمیم واضح ساخت. بقرار دکتر صالحی ایران حقّ تنزّل تدریجی قسمت تعهدات خود را بخاطر عدم موفقیت اتّحادیۀ اروپایی برای بالا نگهداری‌شان برقرار داشت. وی گفت جناح‌های اروپایی نتوانستند دسترسی ایران را به‌تجارتِ خارجی بطور کافی احیا نمایند که با تحمیل تحریمات آمریکایی متوقف شده بود و بنابراین ایران تصمیم گرفته بود از تعهدات خودش تحت پیمان بیشتر پس بگیرد.

یک آژانس خبری ایران در هفتۀ گذشته گزارش داد که وزیر امورخارجۀ ایران جواد ظریف به‌رئیس سیاست خارجۀ اتّحادیۀ اروپایی مبنی بر اعلامیۀ تصمیم پسگیری بیشتری آن از تعهداتش برای محدود ساختن فعّالیت‌های عمرانی و تحقیقاتی هسته‌ایی آن به‌اتّحادیۀ اروپایی نوشته بود. بقرار این تصمیم ایران برای توسعۀ سانتریفیوژها جهت تسریع دادن غنی‌سازی اورانیوم شروع خواهد کرد. معهذا اقدامات تازه مسالمت‌آمیز خواهد بود تا وقتی که این تحت مراقبت آژانس انرژی هسته‌ای ایران خواهد بود و می‌تواند معکوس شود اگر قدرت‌هایی اروپایی تعهدات‌شان را برقرار داشتند.

باوجود تصمیم اخیر ایران برای از اعتبار کاستن آن نباید بعنوان خاتمۀ پیمانِ هسته‌ای نگریسته شود. به‌جایی آن این باید برای فشارآوردن بر اتّحادیۀ اروپایی برای تامین این امر که ایران منافع اقتصادی خود را بزودی بدست آورد دیده شود. در واقع اتّحایۀ اروپایی به‌رهبری فرانسه در صدد نگهداری پیمان هسته‌ای می‌بوده است و دلیل آن در دوران جلسۀ گروه-7 که ماه گذشته در فرانسه برگذار شده آشکار بود. بنابه‌دعوت رئیس جمهور فرانسه امانوئل مکرون، وزیر امورخارجۀ ایران جواد ظریف برای رویداد جایی که دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا همچنین حضور داشته وارد بیاریتز گردید. اگرچه کوشش مذکور رئیس جمهور فرانسه به‌اوج مذاکرات واقعی مابین آمریکا و ایران نرسیده این مساعی بی‌سابقه را نشان داد که برای نگهداری پیمان بعمل آورده می‌شود.

در وضعیتی جایی که تنازعه مابین آمریکا و ایران روز بروز روبه‌افزایش نموده و مساعی مربوط به‌توقیف نفت‌کش‌ها در خلیج فارس بیشتر وضع را مشتعل ساخته است، این برای همۀ جناح‌ها آشکار می‌گردد که مساعی جدّی برای کاهش بحران بعمل آورده شود. آمریکا تا به‌حال سیاست فشار حداکثر را بر ایران برقرار داشته و این تحت این سیاست قرار دارد که حکومت آمریکا این قدر مصر بوده است که آن بر هرکشور تحریمات را تحمیل خواهد کرد که نفت را از ایران خریداری می‌کند. معهذا این سیاست فلسفۀ اساسی پیمان هسته‌ای ایران را منقبض می‌کند که این امر را تامین نموده که ایران منافع اقتصادی را به‌جای تعهدات خود جهت متوقف سازی برنامۀ هسته‌ای آنکشور بدست خواهد آورد. این وضع دشوار در نتیجۀ تصمیم ایالات متحده برای پسگیری از پیمان و تجدید تحریمات بر ایران بوجود آمده است و این آن وضع دشوار است که اتّحادیۀ اروپایی در صدد حل و فصل نمودن آن بوده است.

هند با دقّت تحوّلاتی را مراقبت می‌کند طوری که ادّعاها برای هند بعلت موقعیت ایران بعنوان یک منبع مهمّ بسیار بلند است. ایران همچنین در زمرۀ همجواری توسعه یافتۀ هند قرار دارد و بنابراین صلح و ثبات این منطقه حایز اهمیت زیادی برای هند می‌باشد. این امیدی وجود دارد که قدرت‌های جهانی بزودی یک محیط دوستانه بحران هسته‌ای ایران را حل و فصل خواهند کرد.