ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ‘ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਫਿਰ ਹੋਈਆਂ ਮੁਲਤਵੀ

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਹੋਵਾ ਆਲਮ ਨੂਰੀਸਤਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੋ ਹੋਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਕੇ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੋਣੀਆਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਫਿਰ 28 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿਲਾ-ਕੌਂਸਲ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਗਜਨੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣੀਆਂ ਤੈਅ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਬੁਲ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਮੇਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ “ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਵੋਟਰ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।”
ਕਾਬਿਲੇਗੋਰ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ-ਸਥਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਧੇਰੇ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਗਜ਼ਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਬੁਲ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ 56 ਫ਼ੀਸਦ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ। ਇਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ  ਹਲਾਕ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਛੋਟੇ-ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ 17 ਸਾਲਾਂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾਂ ਹਾਲ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ‘ਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਸੁਧਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ( ਨਾਟੋ ਫ਼ੋਰਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਵਰਗੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਦੇ (ਆਈ.ਐੱਸ.) ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਨੂੰ ਵਿਗੜਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾਲ ਕਾਬੁਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨਤਾ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਇੱਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ ਸਲਮਾ ਖ਼ਲੀਜ਼ਦ ਨੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ ਵਿਖੇ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਅਸਲ ਤਰੱਕੀ” ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਫੌਜ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਕਾਰਕ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਫਿਰਕੂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਸ਼ੀਆ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੀਆ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਯੁੱਧ ‘ਚ ਫਾਤਮਿਯੂਨ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਬਕਾ ਫਾਤਮਿਯੂਨ ਯੋਧੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੰਭਵ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਡਰ ‘ਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਫੌਜਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਇਹ ਡਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਗਾਰਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਲੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ‘ਚ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੁੰਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕ ਹਨ।
1990 ਵਿਆਂ ‘ਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰੌਕਸੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਮਲੇ ‘ਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੰਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ‘ਚ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਦੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾ (ਸ਼ੀਆ) ਟੀਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ।