ਜ਼ਾਂਬੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ-ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ

ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਐਡਗਰ ਚਾਗਵਾ ਲੁੰਗੂ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਦੇ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਆਏ। ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁੰਗੂ ਦੀ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜ ਫੇਰੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ 16 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜ਼ਾਂਬੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੇਵੀ ਮਵਾਨਵਾਸਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੀ।

 ਇਹ ਦੌਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਫਰੀਕਾ ਆਉਟਰੀਚ ਨੀਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਭਾਰਤ ਅਫਰੀਕਾ ਫੋਰਮ ਸੰਮੇਲਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ 32 ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ 35 ਦੌਰੇ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਪਰਸਪਰ ਦੌਰੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਅਪ੍ਰੈਲ, 2018 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੀ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 16 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੌਰਾ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੌਕਾ ਸੀ।

ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸਵਾਗਤ, ਰਾਜਘਾਟ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਲੁੰਗੂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ- ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਫੋਰਮ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।

 ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਰੱਖਿਆ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖਣਿਜ ਸਰੋਤਾਂ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ,ਉਰਜਾ, ਸਿਹਤ, ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਪਯੋਗੀ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਵਿੰਦ ਦੀ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਤੀ ‘ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁੰਗੂ ਨੇ 30 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 100,000 ਡਾਲਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ‘ਤੇ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁੰਗੂ ਨੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਸਰਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਟੀਮਾਂ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਸਹਿਯੋਗ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਮਝੌਤਾ; ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਰਮਿਆਨ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦਾ ਚਿੱਠਾ ਅਤੇ ਈ-ਵੀ.ਬੀ.ਏ.ਬੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਨਾਲ ਟੈਲੀ-ਸਿੱਖਿਆ, ਟੈਲੀ-ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ।

ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸੋਲਰ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮ (ਐਸ.ਐਮ.ਈ.) ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁੰਗੂ ਦੁਆਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਐਸ.ਐਮ.ਈ ਇਨਕੂਬੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ; ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ 100 ਸੋਲਰ ਸਿੰਚਾਈ ਪੰਪਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟ; ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਏਅਰਫੋਰਸ ਬੇਸਾਂ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤੀ ਲਈ 5 ਫਾਇਰ ਟੈਂਡਰ; ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ 1000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਚਾਵਲ ਅਤੇ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੁੱਧ ਪਾਊਡਰ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਸਿਰਫ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਦੁਵੱਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤੀਕਰਨ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ 2018-19 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਵਪਾਰ 830 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਤੋਂ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ। ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਿੰਗ, ਬੁਨਿਆਦੀ ,ਢਾਂਚੇ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਚ ਵੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਨਿੱਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰੇ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦਰਮਿਆਨ ਮੌਜੂਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਸਕ੍ਰਿਪਟ:  ਡਾ. ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਰਾਏ, ਅਫਰੀਕਾ ਬਾਰੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ

ਅਨੁਵਾਦਕ: ਨਿਤੇਸ਼