එක්සත් ජනපදය හා ඉරානය අතර වර්ධනය වන ගැටුම්

ඉරාන ජනාධිපති හසාන් රූහානි නිවේදනය කර ඇත්තේ ඉරානය විසින් ක්රියාත්මක කරන ලද සමෝධානික සැළසුම් ක්රියාකාරී සැලැස්ම යටතේ හෝ ජේඑම්ඒඑස්ඒඒ විසින් යම් යම් කැපවීම් අඩු කර ඇති බවයි. එක්සත් ජනපද ජනාධිපති විසින් ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ නායකත්වය යටතේ මැද පෙරදිග මෑතදී හමුදා මැදිහත්වීමකට ප්රතිචාර වශයෙන් මෙම නිවේදනය ප්රතිචාර දැක්වූයේ එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපති බවට පත්වීමෙන් පසු න්යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීමෙනි. ජේඑම්එස්පීඒ වෙතින් ඉවත් වීමෙන් පසුව, එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානයට එරෙහිව එවන් තීරණ අනුප්රාප්තිකය විසින් දෙරට අතර ගැටුම පුලුල් කර ඇත. ඉරාක ජනාධිපති ටේම්ප් නව ඉරාන ප්රතිපත්තිය යටතේ එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානය කෙරෙහි අතිශය සංවේගාත්මක ආකල්පයක් අනුගමනය කරමින්, ජේඑම්එස්ඒඒඒ යේ ක්රියාත්මක කිරීම හේතුවෙන් ඉවත් කරන ලද රටවලට සම්බාධක නැවත යලි පනවනු ලැබීය. ඉන්පසු එක්සත් ජනපදය සමස්ත ඉරාන විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය හෝ IRGC ලෙස “ත්රස්තවාදී” ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. එක්සත් ජනපදය ත්රස්තවාදියෙකු ලෙස මුළු රටකම සම්පූර්ණ බලකොටුවක් ලැයිස්තුගත කර තිබුනේ ප්රථම වතාවට ය. එසේම, ඉරානයෙන් ඉන්ධන ආනයනය කිරීම සඳහා ඉන්දියාව, චීනය හා දකුනු කොරියාව වැනි සමහර රටවල් වෙත ඉවත දැමීමට පසුගිය මාසයේදී එක්සත් ජනපදය ඉරාකය විසින් ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, ඔහුගේ පූර්වගාමියා වූ බැරැක් ඔබාමා අනුගමනය කරන ලදී. එක්සත් ජනපදයේ මෙම ක්රියා දැනටමත් ඉරානය හා එක්සත් ජනපදය අතර ගැටුම්කාරී වාතාවරණයක් නිර්මානය කර ඇති අතර මෑත එක්සත් ජනපද රහස් තොරතුරු තක්සේරුවක් මගින් ඉරානය මැද පෙරදිග එක්සත් ජනපද අවශ්යතාවන්ට පහරදීමට සැලසුම් කර තිබේ. එක්සත් ජනපද නාවුක නිලධාරියෙකු වන ආබ්රහම් ලින්කන් මැද පෙරදිග කලාපය වෙත යවන ලද එම තක්සේරුවට ප්රතිචාර වශයෙන්, එක්සත් ජනපදය සැලකිය හැකි තරම් විශ්වසනීය ය. එක්සත් ජනපදයේ මෙම ක්රියාකාරීත්වයට ප්රතිචාර වශයෙන්, ඉරානයේ ශ්රේෂ්ඨ ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිල රැස්වීමක් පවත්වන ලද අතර, ඉරානය විසින් ජේ. සී. ඉරානයේ ශ්රේෂ්ඨ ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ සභාපති ඉරාන ජනාධිපති හසාන් රෝහානි මහතා විසින් ලෝක ප්රජාවට සහතික කර ඇති අතර, මෙම තීරණය ඉරානයෙන් ජේසීඑෆ්ඒ වෙතින් ඉවත් නොකිරීමට අදහස් නොකෙරේ; එය වත්මන් වාතාවරණය යටතේ තාවකාලික සැලැස්මකි. මෙම තීරණය යුරේනියම් සුපෝෂනය කිරීම හා ඉරානය විසින් ස්වයංක්රීයව ඉරාන මැදිහත්කාරි කාලසීමාව දින 60 ක් විය. මේ අතර න්යෂ්ටික ගිවිසුම සඳහා අනෙක් පාර්ශවයන් න්යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීමට එක්සත් ජනපදය තීරණය කර ඇති අතර අවාසනාවන්ත ලෙස ඉරානයට සම්බාධක නැවත පනවනු ඇත. ගනුදෙනුව සඳහා ප්රධාන පාර්ශවයක් වන යුරෝපා සංගමය ද මෙම ගනුදෙනුව බේරාගැනීමට උත්සාහ දැරූ නමුත් කිසිදු ප්රයෝජනයක් නැත. වර්තමාන අර්බුදය පවතින්නේ නම් සහ ඉරානය අඛණ්ඩව අනුගමනය කරනු ලබන දෙය දිගටම අනුගමනය කරන්නේ නම්, එක්සත් ජනපදයේ ඊලඟ පියවර නම් ඉරාන න්යෂ්ටික ගැටලුව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයට ගෙන ඒමට හා ආතතීන් තවදුරටත් උග්ර කරනු ඇත.

මැද පෙරදිග දැනටමත් අර්බුද ඇති වී ඇති අතර, ඉරානය හා එක්සත් ජනපදය අතර ගිනිජාලාව නිසා කලාපය සඳහා පමණක් නොව මුළු ලෝකයම විනාශකාරී වනු ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ තීරණයට අනුව තනි රටක් විසින් එය අනුගමනය නොකරන බව ඉන්දියාව සැමවිටම අවධාරණය කර තිබේ. ගැටුම්කාරී පාර්ශව දෙකට දෙපක්ෂයටම සුහදව පිළිගත හැකි සාමකාමී විසඳුමක් සඳහා ඉන්දියාව කැඳවුම් කර තිබේ. ඉරානයට ඉන්දියාවට තෙල් සැපයීම වැදගත් වන පරිදි, එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානයට සම්බාධක නැවත ප්රතිස්ථාපනය කිරීම ද ඉන්දියාවේ බලශක්ති ආරක්ෂණයට බලපා ඇත. ඉන්දියාව ඉරානය සහ එක්සත් ජනපදය අතර මිත්රයකු වන අතර එහි මිතුරන් දෙදෙනෙකු අතර ඇති ගැටුම නව දිල්ලියේ උනන්දුවකි.

පිටපත: ඉරානය පිළිබඳ උපායමාර්ගික කටයුතු පිළිබඳ විශ්ලේශක ආචාර්ය ආසිෆ් ෂුජා